4. Onontkoombaarheden

Voorgesteld wordt om de volgende onontkoombaarheden te verwerken in de Begroting 2027:

O.1 Maaier 

In 2027 komt een investering beschikbaar van € 83.965 voor de vervanging van een maaimachine (M02). De prijsstijgingen in de markt voor een dergelijke machine zijn niet in verhouding met de indexering die onze gemeente hanteert waardoor de beschikbaar komende gelden niet toereikend zullen zijn. Voor een diesel/HVO100 variant is momenteel al € 125.000 nodig.

De kapitaallasten voor vervanging door een diesel/HVO100 variant met een aanschafprijs van € 125.000 en een afschrijvingstermijn van 11 jaar komen daarmee € 4.250 per jaar hoger uit (o.b.v. € 41.035 verhoging investering). Deze kapitaallasten zijn we minimaal extra kwijt, los van de vraag of dit een elektrisch voertuig gaat worden. Mocht dit een elektrisch voertuig worden dan zal hierover nog besluitvorming plaats moeten vinden. De aanbesteding zal pas plaatsvinden na vaststelling van de Begroting 2027 (november 2026).

O.2 CISO-taken

De taken van de CISO zijn sterk uitgebreid. Bovendien zijn ook de wettelijke taken op dit gebied vergroot (NIS2). Om hieraan te kunnen blijven voldoen is deze kostenpost onvermijdelijk. We hebben nu voor 18 uur per week een CISO; dat is te weinig om nog langer aan deze wettelijke vereisten te blijven voldoen. In 2025 hebben we met kunst- en vliegwerk (en met incidentele middelen) nog net de her-audit DigiD over het jaar 2024 weten te halen. Deze taak moet minimaal worden verhoogd naar 36 uur per week om aan de wet te kunnen blijven voldoen.

Vorig jaar (Kadernota 2026) hebben we voor 2026 en 2027 tijdelijke middelen beschikbaar gesteld (€ 50.000 in 2026 en € 50.000 in 2027) om zo te kijken op welk niveau we uit kunnen komen om nog precies aan de wet te kunnen voldoen. Deze middelen worden nu structureel doorgetrokken vanaf 2028.

 
O.3 t/m O.5 Toevoegen jaarschijf 2030

Bij het opstellen van de Begroting 2027 wordt de jaarschijf 2030 toegevoegd. Afwijkingen in de jaarschijf 2030 ten opzichte van 2029 worden afzonderlijk opgenomen bij de onontkoombaarheden.

O.3 Algemene Uitkering
Op grond van de Decembercirculaire 2025 van het gemeentefonds blijkt dat in 2030 een voordelig effect vanuit de algemene uitkering ontstaat van € 1.565.000. Het verschil wordt met name veroorzaakt door een hogere uitkeringsfactor.

O.4 Areaaluitbreiding OZB / algemene stelpost kostenstijging 
Conform gebruikelijk systematiek worden in het laatste jaar (2030) extra baten opgenomen voor het effect van de areaaluitbreiding op de opbrengst onroerende zaakbelastingen. Vanaf 2026 hanteren we 1% in plaats van 0,5%. Dit betekent een bijstelling van € 150.000. Corresponderend nemen we aan de uitgavenkant een algemene stelpost op voor stijgende kosten.

O.5 Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP)
Bij het samenstellen van de begroting wordt jaarlijks aan de laatste jaarschijf de kapitaallasten IUP toegevoegd. De kapitaallasten zijn geactualiseerd op basis van de doorkijk van het vastgestelde IUP 2025-2028. Dit leidt tot een bijstelling van de kapitaallasten in 2029 van € 124.000 en in 2030 € 314.000. Omdat deze doorkijk vorig jaar niet is gemaakt leidt dit nu ook tot een bijstelling van de kapitaallasten in 2029.

O.6 Bijstelling kapitaallasten grote projecten

Bij een aantal projecten kunnen de kapitaallasten worden doorgeschoven omdat de oplevering later zal zijn dan ingeschat bij het opstellen van de Begroting 2026 (en meerjarenraming 2027-2029). We begroten de kapitaallasten het jaar na afronding van een project. Het gaat om de volgende projecten:

• GOL: De kapitaallasten worden 1 jaar doorgeschoven van 2029 naar 2030. In het raadsvoorstel van juni 2025 voor het beschikbaar stellen van het uitvoeringskrediet voor het GOL is het volgende aangegeven: ‘Op basis van de huidige planning is de verwachting dat de werkzaamheden voor het gehele traject van het GOL in 2029 worden afgerond. De werkzaamheden op het grondgebied van Waalwijk worden naar verwachting in 2028 afgerond. In de meerjarenbegroting zal daarom rekening worden gehouden met kapitaallasten met ingang van 2029'. Omdat voor de gemeente Waalwijk betalingen ook in 2029 nog zullen plaatsvinden wordt in afwijking van het raadsvoorstel voorgesteld om voor de meerjarenbegroting uit te gaan van afronding van de werkzaamheden in 2029 en ingang van de kapitaallasten in 2030. Daarnaast wordt met ingang van de Begroting 2027 wel rekening gehouden met rentelasten. Indien de komende maanden meer duidelijk is over een betaalschema op basis van de uitvoeringsplanning zal de raming van de rentelasten hierop worden aangepast.
• Insteekhaven: De kapitaallasten worden 1 jaar doorgeschoven van 2029 naar 2030. Momenteel onderzoeken wij alternatieve scenario’s voor de doorstart van de insteekhaven vanwege de uitspraak van rechtbank om de natuurvergunning nietig te verklaren.  Voor de zomer moet eerst duidelijk worden welke scenariokeuze gemaakt wordt en kan er vervolgens gestart worden met de voorbereiding van de nieuwe aanbesteding (PvE, randvoorwaarden, uitgangspunten bestekken, juridische verankering, enz.). In 2027 kan de tenderprocedure gestart worden en een marktpartij worden geselecteerd. In het derde kwartaal van 2027 kan vervolgens gestart worden met de voorbereidingen en uitvoering. De verwachtte bouwperiode bedraagt ongeveer 1,5 tot 2 jaar en de oplevering van de insteekhaven zou dan in 2029 plaats kunnen vinden.
• Sporthal Waspik: De kapitaallasten worden 1 jaar doorgeschoven van 2028 naar 2029. Eind 2024 heeft het college een besluit genomen over de locatie voor de nieuwe sporthal in Waspik. De gemeenteraad heeft het college daarna opgeroepen om te kijken of de sporthal in combinatie met een sportboulevard op of nabij sportpark Elzenhagen gerealiseerd zou kunnen worden. In januari 2026 heeft het college geconcludeerd dat realisatie in principe op die locatie mogelijk is en dat deze optie verder wordt uitgewerkt. Dit jaar (2026) zal vooral gebruikt worden om te komen tot een ontwerp inclusief financiële vertaling van dat ontwerp. In de voorlopige planning wordt ervan uitgegaan dat de eerste werkzaamheden voor de realisatie van de sportboulevard in 2027 worden uitgevoerd. In deze planning wordt ervan uitgegaan dat de werkzaamheden rond de jaarwisseling van 2028/2029 afgerond zullen zijn.
• Aanleg noordelijke rondweg: De kapitaallasten worden 2 jaar doorgeschoven, van 2027 naar 2029. In december 2025 heeft de rechtbank Oost-Brabant de drie (stikstof) natuurvergunningen vernietigd, waaronder ook de vergunning voor de Rondweg/Verlengde Pompweg. Het is op dit moment nog onzeker of en zo ja wanneer een nieuwe stikstof natuurvergunning verleend kan gaan worden door de provincie. Er is overleg met de provincie gepland om de (on)mogelijkheden te bespreken. Als uit dit overleg volgt dat er mogelijkheden zijn dan zullen er opnieuw berekeningen en (mogelijk) andere werkzaamheden verricht moeten worden alvorens de stikstofvergunning verleend kan worden. Daarnaast geldt dat voor het gedeelte Verlengde Pompweg ook nog een BOPA vergunningsprocedure moet worden doorlopen om de aanleg planologisch toe te staan. De voorbereidingen hiervoor lopen al maar kosten, mede vanwege de hiervoor benoemde stikstofproblematiek, ook meer tijd. Al met al lopen we daarom uit in de planning.  
• Nieuwbouw KC Landgoed Driessen: De kapitaallasten worden 2 jaar doorgeschoven, van 2027 naar 2029. Voor de ontwikkeling is nog een vergunning benodigd voor de beoogde locatie. De nabijheid van een Natura 2000-gebied in combinatie met stikstofuitstoot in de gebruiksfase vormt daarbij een belangrijk aandachtspunt. Door netcongestie wordt het gebouw momenteel ontworpen met een gasleiding, wat ongunstig uitpakt voor de Aerius-berekening. Op dit moment wordt een nieuwe Aerius-berekening opgesteld. We koersen op de planning zoals opgenomen in de laatste raadsinformatiebrief (103-25), waarbij realisatie in 2028 wordt voorzien. 
• Gedeeltelijke vervangende nieuwbouw OBS De Hoef: Deze nieuwbouw is gereed in 2029 en geeft kapitaallasten vanaf 2030 welke nu worden opgenomen in de Begroting 2027 (jaarschijf 2030).
• Vervangende nieuwbouw RKBS De Veste: Deze nieuwbouw is gereed in 2029 en geeft kapitaallasten vanaf 2030 welke nu worden opgenomen in de Begroting 2027 (jaarschijf 2030).

Dit leidt tot de volgende bijstellingen (min is een nadeel):

Het voordeel in 2027 en 2028 wordt met name veroorzaakt door onderwijshuisvesting en sporthal Waspik. In 2029 komt daar de GOL en insteekhaven bij. In 2030 ontstaat een nadeel door het toevoegen van de kapitaallasten van OBS De Hoef en RKBS De Veste.